Bài 7: Dictionary trong Python

Bài 6 bạn đã gom giá trị bằng list, tuple, set. Giờ ta học kiểu gom mạnh và hay dùng bậc nhất: dictionary (từ điển) — lưu dữ liệu theo cặp khóa–giá trị và tra ra tức thì. Cuối bài bạn tự viết một chương trình danh bạ điện thoại (thêm, tra, xóa liên hệ) — chạy ra kết quả thật.

⏱️ Cách học bài này (~30 phút): đọc khái niệm + code mẫu (10’), tự gõ và chạy các bài thực hành (12’), xem lỗi thường gặp (4’), tự kiểm + lưu code mang về (4’).

Mục tiêu bài học

Sau bài này bạn sẽ:

• Tạo dictionary và tra giá trị theo khóa.
• Dùng .get() an toàn, thêm/sửa/xóa cặp khóa–giá trị.
• Duyệt dictionary bằng .items(), .keys(), .values().
• Tự viết chương trình danh bạ điện thoại — thêm vào kho code cá nhân.

Nội dung: dictionary (từ điển)

1. Tạo và tra theo khóa

Dictionary viết trong { }, mỗi cặp là khóa: giá_trị:

danh_ba = {"Lan": "0912", "Nam": "0987"}
print(danh_ba["Lan"])     # 0912 — tra theo khóa
print(len(danh_ba))       # 2 — số cặp

Khóa thường là chuỗi (tên), giá trị là thứ bạn cần lưu (số điện thoại).

2. Thêm, sửa, xóa

danh_ba["Hoa"] = "0900"       # thêm cặp mới
danh_ba["Lan"] = "0911"       # sửa: gán lại khóa đã có
del danh_ba["Nam"]            # xóa theo khóa
print(danh_ba)                # {'Lan': '0911', 'Hoa': '0900'}

3. .get() an toàn & kiểm tra tồn tại

Tra khóa không tồn tại bằng [] sẽ lỗi; dùng .get() để an toàn:

print(danh_ba.get("Minh"))            # None — không lỗi
print(danh_ba.get("Minh", "chưa có")) # "chưa có" — giá trị mặc định
print("Lan" in danh_ba)               # True — kiểm tra khóa

4. Duyệt dictionary

for ten, so in danh_ba.items():   # duyệt cả khóa và giá trị
    print(f"{ten}: {so}")

.keys() cho danh sách khóa, .values() cho danh sách giá trị.

Code mẫu có chú thích: danh bạ điện thoại

danh_ba = {}                                # từ điển rỗng

while True:
    lenh = input("Thêm (a), Tra (t), Xóa (x), Xem (v), Thoát (q): ")
    if lenh == "a":
        ten = input("Tên: ")
        danh_ba[ten] = input("Số điện thoại: ")   # thêm/sửa cặp
    elif lenh == "t":
        ten = input("Tra tên: ")
        print(danh_ba.get(ten, "Không tìm thấy"))  # .get() an toàn
    elif lenh == "x":
        ten = input("Xóa tên: ")
        if ten in danh_ba:                          # kiểm tra trước khi xóa
            del danh_ba[ten]
        else:
            print("Không có tên này.")
    elif lenh == "v":
        for ten, so in danh_ba.items():
            print(f"- {ten}: {so}")
    elif lenh == "q":
        break

Mấu chốt: danh_ba[ten] = so để thêm/sửa, .get(ten, "...") để tra an toàn, del để xóa (kiểm tra in trước), .items() để liệt kê.

Bài thực hành code (tự gõ)

Bài 1 — Tra giá: cho gia = {"táo": 20000, "sữa": 15000}, in giá của “táo”.

Bài 2 — Đếm bằng dictionary: cho một câu, đếm số lần mỗi từ xuất hiện bằng dict.
✅ Gợi ý: dem[tu] = dem.get(tu, 0) + 1 trong vòng lặp for tu in cau.split().

Bài 3 — Danh bạ nhỏ: tạo dict 3 liên hệ, rồi in tất cả bằng .items(), và tra một tên không có bằng .get() để thấy nó không lỗi.

Lỗi thường gặp & cách sửa

• KeyError khi tra khóa không tồn tại bằng dic[key] → dùng .get(key) hoặc kiểm tra if key in dic trước.
• del dic[key] khi khóa không có → cũng KeyError. Kiểm tra in trước khi xóa.
• Khóa trùng → gán lại khóa cũ sẽ ghi đè giá trị, không tạo cặp mới. Đây là tính chất, không phải lỗi.
• Nhầm {} của dict và set → dict có cặp khóa: giá_trị; {} rỗng là dict rỗng (set rỗng phải viết set()).
• Đọc kỹ thông báo lỗi: xem cách đọc lỗi và debug cho người mới.

💾 Mang về — danh bạ điện thoại

Lưu vào kho code cá nhân (bài L7 trong series):

# danh_ba.py — danh bạ đơn giản bằng dictionary
danh_ba = {}
while True:
    lenh = input("Thêm (a), Tra (t), Xóa (x), Xem (v), Thoát (q): ")
    if lenh == "a":
        ten = input("Tên: ")
        danh_ba[ten] = input("Số: ")
    elif lenh == "t":
        print(danh_ba.get(input("Tra tên: "), "Không tìm thấy"))
    elif lenh == "x":
        ten = input("Xóa tên: ")
        if ten in danh_ba:
            del danh_ba[ten]
        else:
            print("Không có.")
    elif lenh == "v":
        for ten, so in danh_ba.items():
            print(f"- {ten}: {so}")
    elif lenh == "q":
        break

Thuật ngữ chốt

Thuật ngữ	Giải thích ngắn
dictionary (dict)	Lưu dữ liệu theo cặp khóa–giá trị, trong {}
key / value	Khóa (để tra) / giá trị (dữ liệu lưu)
dic[key]	Tra giá trị theo khóa (lỗi nếu khóa không có)
.get(key, mặc_định)	Tra an toàn, trả mặc định nếu khóa không có
.items() / .keys() / .values()	Duyệt cặp / khóa / giá trị
del dic[key]	Xóa một cặp theo khóa

Tự kiểm tra & lời giải

1. {"a": 1}["a"] cho gì? (Đáp án: 1)
2. .get("x") khi “x” không có trả về gì? (Đáp án: None)
3. Vì sao gán dic["Lan"] = "..." khi “Lan” đã có lại không tạo cặp mới? (Đáp án: khóa trùng thì ghi đè giá trị cũ)

Lời giải Bài thực hành:

# Bài 1
gia = {"táo": 20000, "sữa": 15000}
print(gia["táo"])          # 20000

# Bài 2
cau = "python rất vui python dễ"
dem = {}
for tu in cau.split():
    dem[tu] = dem.get(tu, 0) + 1
print(dem)                 # {'python': 2, 'rất': 1, 'vui': 1, 'dễ': 1}

# Bài 3
lienhe = {"Lan": "0912", "Nam": "0987", "Hoa": "0900"}
for ten, so in lienhe.items():
    print(ten, so)
print(lienhe.get("Minh", "không có"))   # không có

Ghi nhớ nhanh

• Dict lưu khóa: giá trị, tra theo khóa: dic[key]; an toàn hơn: .get(key, mặc_định).
• Thêm/sửa: dic[key] = value; xóa: del dic[key] (kiểm tra in trước).
• Duyệt: for k, v in dic.items():.

👉 Bài tập về nhà: nâng cấp danh bạ để khi tra tên không có thì hỏi “Thêm mới không?” rồi cho thêm luôn. Bài tiếp theo trong series: Bài 8 — Hàm (function) (sắp đăng).