Chương 223: Công đức cân bằng khói

Bàn cân công đức đặt dưới mái thấp sau bếp cháo, không sáng như bảng vàng ngoài cổng. Khói hương từ cổng phụ bị gió quẩn ngược, khói bếp từ nồi cháo vừa úp còn bò sát đất, hai thứ gặp nhau ở đúng tầm mắt người nghèo đang cúi đầu chờ ghi phần. Tần Mạc bước tới với mùi cháo khê bám ở móng tay và một bó củi ướt trong tay. Trên bàn có hai đĩa cân bằng đồng, một quả cân đen nhỏ, một thẻ tre ghi thiếu, một khăn lau đã vàng vì dầu. Phục Sinh đứng sau bàn, đang thổi bụi trên một dòng tên bé đến mức nếu chớp mắt lâu, nó gần như biến mất.

“Đặt thẻ ở đây,” Phục Sinh nói.

Tần Mạc đặt thẻ không nhận lên đĩa cân. Đĩa đồng không hạ xuống. Nó chỉ rung một chút, như ngập ngừng trước hơi người quanh bàn.

Một sa di phụ ghi lập tức nhíu mày. “Không có công?”

Phục Sinh nhìn cậu bé. “Ngươi không ăn cắp bát của người khác, có cần bếp ghi công cho ngươi không?”

“Không, nhưng…”

“Nhưng nghe thiệt thòi?” Phục Sinh kéo khăn lau qua mép cân. “Thiệt thòi ấy để trong bụng. Đừng treo lên bảng.”

Mấy người xếp hàng nghe thấy thì cười không trọn. Họ không cười vì vui, mà vì câu ấy cắt đúng một thứ ai cũng biết: ở Phật Đài, cái gì không treo lên bảng thì dễ bị quên. Tần Mạc nhìn thẻ nằm yên. Nó không thưởng hắn vì không nhận nhầm, không mở lối riêng vì hắn đã lùi khỏi nồi cháo. Sự yên ấy làm Sát Đạo trong ngực cồn lên rất nhẹ. Nếu cứu người, nhịn đau, làm việc bẩn đều không đổi được gì, vậy mạnh lên bằng cách nào cho nhanh?

Phục Sinh như nghe được tiếng ấy, nhưng không vạch trần. Người ấy chỉ đẩy quạt tre rách qua bàn.

“Khói che dòng dưới. Quạt vừa tay.”

Tần Mạc nhận quạt. Quạt mạnh, tro bay vào mắt người chờ. Quạt nhẹ, tên ở cuối bảng lại bị khói nuốt. Hắn thử lần đầu, một bà cụ ho sặc. Đặng Nhu đứng sau lập tức nói: “Ngươi quạt như đang đánh trận. Tro cũng biết đau mắt người ta.”

Từ Khởi thêm vào: “Đánh trận chắc còn nhẹ hơn, vì trận không có bà cụ mắng.”

Bà cụ đang ho nghe vậy liếc Tần Mạc. “Ma tu mà quạt ngu thế à?”

“Ta sửa,” Tần Mạc đáp.

“Sửa thì sửa, đừng làm mặt bị oan. Mắt ta cay thật.”

Hắn nghiêng cổ tay lại. Gió mỏng hơn, khói hương tách khỏi dòng tên phía dưới bảng. Ở đó có tên một đứa trẻ nhận cháo thêm, tên người kéo xe gạo, tên bà cụ mượn trâm gỗ, và một dòng chỉ viết “mẹ con đứng xa vì sợ”. Không có tên Tần Mạc. Không có tên Tô Vãn. Bảng công đức vẫn nặng vì những người không có mặt ở bàn này.

Một thương nhân áo xanh sẫm đi từ cổng phụ vào, sau lưng có hai người khiêng hũ dầu. Mùi dầu mới thơm hơn dầu mè khét của bếp, thơm đến mức những người đang chờ vô thức nhìn sang. Thương nhân đặt tờ cúng lên bàn, nét chữ to và đậm.

“Ghi giúp ta vào hàng trên. Dầu này đủ thắp năm mươi đèn.”

Phục Sinh không nhận tờ ngay. “Dầu xuống kho trước. Tên chờ xét sau.”

“Ta không cần xét. Năm mươi đèn là năm mươi đèn.”

Đặng Nhu lẩm bẩm: “Đèn của hắn chắc biết tự đọc họ tên.”

Thương nhân nghe được, mặt sa xuống. Tần Mạc vẫn quạt khói. Một phần trong hắn muốn phẩy một nhịp cho toàn bộ khói dạt vào tờ cúng lớn ấy. Nhịp ấy sẽ rất dễ, gần như không ai thấy. Nhưng người đứng dưới bảng vẫn cần đọc tên mình. Hắn giữ cổ tay ở mức vừa đủ.

Phục Sinh cuối cùng nhận tờ, đặt ở mép bàn chứ không đặt lên bảng.

“Tên ngươi không mất,” người ấy nói với thương nhân. “Nhưng đợi người nhận cháo hôm nay khô mực đã.”

“Ta cúng dầu để họ có cháo, có đèn.”

“Đúng. Nên họ phải được ghi trước khi dầu của ngươi thành công đức của ngươi.”

Thương nhân nghẹn lại. Hắn nhìn hàng người nghèo, nhìn Tần Mạc, nhìn quả cân đen như muốn tìm một chỗ trút giận mà không mất mặt. Cuối cùng hắn chỉ nói Phật Đài dạo này để lối phụ lộn xộn quá. Phục Sinh gật, không cãi. Sự không cãi ấy làm người kia càng khó chịu, vì nó không cho hắn một trận sạch để thắng.

Một đứa bé kéo áo mẹ, hỏi rất nhỏ nhưng bàn cân quá im nên ai cũng nghe.

“Cân có biết người đói nhẹ hơn người no không?”

Người mẹ vội bịt miệng nó. “Đừng nói bậy.”

Phục Sinh ngừng lau cân. Sa di phụ ghi cũng dừng bút. Tần Mạc nghe câu hỏi ấy như nghe một viên đá rơi xuống nước cạn. Quả cân đen nằm im, bóng khói bám lên mặt đồng.

Phục Sinh đặt quả cân vào tay đứa bé. “Nó không biết. Nó chỉ biết nặng nhẹ.”

Đứa bé ôm quả cân bằng hai tay, suýt rơi. “Vậy nó dốt.”

Lần này vài người cười thật. Người mẹ sợ xanh mặt, nhưng Phục Sinh cũng cười một chút.

“Ừ, cân dốt. Nên người giữ cân phải nhớ đói.”

Đứa bé trả quả cân lại, vẻ mặt nghiêm trọng như vừa giao một việc lớn. Tần Mạc nhìn bàn tay nhỏ dính cháo khô của nó. Nếu hắn lấy việc mình vừa rửa bát, chẻ củi, nhường chỗ để đổi một câu hỏi về Tô Vãn, hắn cũng đang bắt những bàn tay ấy thành bậc thềm. Sát Đạo trong ngực không phản bác ngay; nó chỉ im lặng như một con thú chờ hắn yếu hơn.

Bảng công đức có ba tầng. Tầng trên khắc tên người cúng dầu, chữ lớn và được sơn lại thường xuyên. Tầng giữa ghi người làm việc trong ngày, chữ nhỏ hơn nhưng còn đọc được. Tầng dưới là thẻ thiếu, thẻ nợ, thẻ nhận cháo thêm, tên nhiều đến mức chen nhau như rễ cỏ. Khói luôn mắc ở tầng dưới trước.

Tần Mạc hỏi: “Vì sao không đổi vị trí?”

Sa di phụ ghi tưởng hắn hỏi mình, lúng túng đáp: “Tầng trên… dễ nhìn hơn.”

Bà Ngụy từ bếp đi tới, tay còn cầm khăn lau nồi. “Dễ nhìn cho ai?”

Sa di im bặt.

Phục Sinh không mắng. Người ấy tháo một thanh tre ở tầng dưới ra, đưa cho Tần Mạc giữ. “Đổi một thanh thì dễ. Đổi cả bảng cần người chịu bị hỏi vì sao tên lớn xuống thấp.”

Thương nhân áo xanh sẫm lập tức nói: “Tên cúng dầu mà thấp hơn thẻ thiếu thì còn ai cúng?”

Bà Ngụy đáp không chậm: “Ai cúng để tên cao thì cứ treo lên cổng nhà mình.”

Không khí căng trong một nhịp. Tần Mạc tưởng Phục Sinh sẽ cản bà, nhưng người ấy chỉ cầm bút ghi thêm một dòng vào mép sổ: có người phản đối đổi bảng. Ghi xong, Phục Sinh đưa bút cho thương nhân.

“Ngươi ký vào chỗ phản đối. Đừng để người sau tưởng chỉ mình ta nghe nhầm.”

Thương nhân cứng mặt. Hắn không ký. Hắn cũng không rút dầu về. Hai hũ dầu vẫn nằm đó, thật và cần thiết. Tần Mạc nhìn chúng, lại thấy Phật Đài khó chém ở chính chỗ này: dầu của người sĩ diện vẫn có thể thắp đèn cho trẻ bệnh; lòng tốt lẫn lòng muốn tên cao trong cùng một hũ, không tách ra bằng kiếm.

Chu Bình đứng cạnh bàn, ghi vào sổ của mình. Hắn không ghi thương nhân là ác. Hắn ghi: hũ dầu thật, tên muốn cao cũng thật. Tần Mạc đọc được dòng ấy từ khóe mắt, tim nặng hơn một chút. Bạn hắn ngày càng biết không cho hắn ghét thứ gì quá dễ.

Đến lượt ghi phần bếp cháo, sa di phụ ghi cầm bảng thiếu của bà Ngụy, bút run. “Nếu ghi thiếu vào công đức chung, ngày mai kho sẽ bù gạo. Nếu không ghi, bếp tự chịu.”

Bà Ngụy khoanh tay. “Bếp tự chịu thì lấy gì nấu?”

“Con không biết.”

“Không biết thì hỏi kho, không hỏi người đang ăn.”

Phục Sinh bảo sa di đọc từng vạch. Trẻ bỏng chân. Bà già ho. Người kéo xe gạo. Mẹ con đứng xa vì sợ. Sa di đọc đến dòng cuối thì liếc Tần Mạc. Tần Mạc không né. Một người sợ hắn cũng được ghi là người cần ăn, không phải người cần học rộng lượng.

Khi bảng thiếu đặt lên cân, đĩa đồng hạ xuống nhiều hơn thẻ không nhận của Tần Mạc. Sa di thở phào như cuối cùng cũng thấy vật gì nghe lời. Phục Sinh đặt quả cân đen lên đĩa còn lại. Cân trở về ngang, nhưng khói bếp từ bảng thiếu bay lên, làm vệt dầu trên mặt cân lấm tấm.

“Đây là công đức của ai?” Tần Mạc hỏi.

Phục Sinh nhìn nồi méo sau lưng, nhìn bà Ngụy, nhìn hũ dầu của thương nhân, nhìn đứa bé vừa chê cân dốt.

“Nếu trả lời gọn, sẽ sai.”

Bà Ngụy hừ mũi. “Gọn thì để mấy người trên điện thích. Bếp chỉ cần mai có gạo.”

Phục Sinh gật. “Vậy ghi trước là gạo mai. Công để sau.”

Sa di phụ ghi do dự. “Nhưng cột công đức trống.”

“Trống thì để trống.”

“Trưởng kho sẽ hỏi.”

“Ta trả lời.”

Câu ấy không lớn, nhưng khiến bàn cân yên hơn. Tần Mạc nhận ra đôi khi một người trong hệ thống làm được việc tốt không phải bằng cách phá lệ ầm ĩ, mà bằng cách nhận phần bị hỏi về mình. Giá nhỏ, rất nhỏ, nhưng có thật. Hắn nhớ Lâm Tịnh Dao từng viết một tờ trắng thay vì ký lỗi nhỏ. Những người như vậy không làm trời sáng lên, nhưng giữ cho bóng tối phải tốn thêm công khi nuốt người.

Sát Đạo lại thì thầm: nếu có người tốt trong hệ thống, nuốt kẻ xấu và giữ người tốt sẽ nhanh hơn. Hắn suýt cười vì lý lẽ ấy nghe như một đứa trẻ chia rau hỏng và rau xanh. Nhưng người không phải rau. Một thương nhân sĩ diện vừa đem dầu thật. Một sa di sợ sai vẫn đọc tên nghèo. Một người giữ cân có thể vừa bảo vệ cột trống vừa tính công theo luật khác. Nếu nuốt cho gọn, hắn sẽ chỉ còn một cái bảng sạch do mình quyết.

Tần Mạc đặt quạt tre xuống. “Ta không đổi việc bếp lấy câu hỏi.”

Chu Bình ngẩng lên.

Phục Sinh hỏi: “Ngươi nói với ta hay nói với thứ trong ngực?”

Tần Mạc im một nhịp. “Cả hai.”

Đặng Nhu nhìn hắn như muốn chê câu đó hơi đẹp. Nhưng nàng chỉ nhặt quạt lên, đưa lại. “Nói xong thì quạt tiếp. Khói không vì ngươi giác ngộ mà tự tan.”

Hắn nhận quạt. Lần này tay vững hơn.

Cuối buổi, Phục Sinh tháo quả cân đen xuống, lau bằng góc áo. Lau xong, góc áo bẩn hơn còn quả cân vẫn đen. Người ấy đặt nó cạnh thẻ không nhận của Tần Mạc.

“Thẻ này không sinh công, nhưng nó giảm một món nợ.”

“Nợ gì?”

“Nợ do nhận nhầm mà ra.” Phục Sinh nhìn hắn, giọng thấp hơn. “Nhiều người làm việc tốt để quên mình từng giẫm sai. Cân không cho quên kiểu đó.”

Tần Mạc nghĩ đến những lần hắn suýt gọi một bóng áo xanh, suýt dùng máu thay vật dẫn, suýt biến tiếng người khác thành tiếng nàng. Những món nợ ấy không thể trả bằng một buổi rửa bát. Hắn cầm thẻ lên, không thấy nhẹ hơn.

Thương nhân áo xanh sẫm vẫn chưa ký phản đối. Hắn đứng cạnh hũ dầu đến tận khi người khiêng hỏi có đem vào kho không. Sau một lúc rất lâu, hắn cầm bút, không ký vào dòng phản đối, cũng không ký tên lớn. Hắn viết nhỏ hơn tờ cúng ban đầu: dầu của Hà gia, dùng trước cho đèn thiếu. Chữ vẫn đẹp, vẫn có họ Hà, nhưng không còn chiếm nửa mặt giấy. Bà Ngụy nhìn thấy, không khen. Phục Sinh chỉ đóng dấu kho lên góc tờ.

Đứa bé chê cân dốt chạy tới hỏi dầu của Hà gia có làm cân khôn hơn không. Thương nhân nghe vậy mặt đỏ lựng. Đặng Nhu quay đi cười. Phục Sinh đáp: “Không. Nhưng đèn sáng hơn thì người giữ cân đọc tên đỡ sai.”

Tần Mạc đứng dưới khói, thấy một việc rất nhỏ vừa đổi hướng mà không ai thắng hẳn. Điều ấy khiến hắn mệt, nhưng là kiểu mệt còn có hơi người.

Khi bảng dưới được lau xong, cân không nghiêng về cổng trong. Nó nghiêng về một hành lang hẹp sau bàn, nơi biển gỗ treo thấp đến mức người đi qua phải cúi đầu mới thấy. Trên biển viết ba chữ Sổ Vô Danh bằng nét mực mỏng, gần như lẫn vào màu gỗ cũ.

Trước khi rời bàn, đứa bé lúc nãy ấn ngón tay dính khói xuống mép bảng dưới để đánh dấu tên mẹ nó đã đọc xong. Sa di định lau, rồi nhìn Phục Sinh. Phục Sinh lắc đầu. Dấu tay lem ấy xấu, nhưng nó giữ một người khỏi chìm lại vào hàng chữ bé.

Phục Sinh cầm thẻ không nhận trả cho Tần Mạc bằng cả hai tay.

“Muốn hỏi người đã vào dòng, trước hết xem nơi những người chưa đủ dầu bị ghi bé đến đâu.”

Bà Ngụy từ bếp gọi vọng theo: “Nhìn thì nhìn, đừng có chạm bậy vào sổ người ta.”

Tần Mạc đáp: “Ta biết.”

Chu Bình khép sổ lại, nhắc ngay: “Nói cho tròn câu.”

Tần Mạc nhìn hành lang thấp, mùi khói vẫn cay trong mắt. “Ta sẽ không chạm khi chưa được cho phép.”

Phục Sinh tránh sang một bên. Quả cân đen nhỏ nằm lại trên bàn, thở ra một làn khói mỏng như vừa giữ thêm một món nợ không cho ai xóa vội.