Chương 195: Một bát cơm đặt nhầm

Bát cơm đặt nhầm không lớn. Nó chỉ là một bát sành mẻ miệng, cơm nguội nén chặt, trên đặt hai miếng cá khô và ba lát rau muối. Nhưng khi nó nằm trước thẻ Lý Tam Nương, còn người đàn bà đặt cơm lại khóc gọi mẹ mình là Tạ Liên, cả hiên Miếu Nửa Mái lập tức cứng lại. Sau một đêm nước lên, một buổi lễ dây mục và mấy chục cái tên vừa được sửa, không ai còn sức chịu thêm một nhầm lẫn nhỏ.

Cô bé guốc ôm đôi guốc mẹ đứng trước thẻ Lý Tam Nương, mặt đỏ vì tức. “Bà Lý không ăn cá khô. Bà ấy bị hóc xương một lần, mẹ con nói thế.”

Người đàn bà đặt cơm cũng đỏ mắt. “Mẹ ta ăn. Ta đặt cho mẹ ta.”

“Vậy đặt sai chỗ!”

“Ta không biết chữ.”

Câu ấy làm tiếng cãi khựng lại. Người đàn bà khoảng ba mươi, áo ướt, tóc buộc bằng dây cỏ. Nàng bế một cái nồi đất rỗng bên hông, chắc vừa vét cơm nhà mình ra. Trên cổ tay có vết dây buộc thuyền. Nàng không cố lừa ai. Nàng nhìn các thẻ hương gãy trước hiên như nhìn một đàn chim giống nhau, con nào cũng có thể là mẹ mình nếu không ai đọc giúp.

Lý Ông đi tới, mắt thâm vì thức. “Tên mẹ ngươi?”

“Tạ Liên.”

“Thẻ đâu?”

“Bị ướt. Khâu Đinh đang hong.” Nàng chỉ về Miếu Hạ Lưu. “Ta sợ cơm nguội quá, mẹ ta ăn không được.”

Chu Bình ngồi trên bậc, nghe vậy thì khẽ nói: “Người chết cũng bị thúc ăn nóng.”

Lâm Bà quất thước vào bậc cạnh gã. “Ngươi im một lúc sẽ thọ hơn.”

Tần Mạc nhìn bát cơm. Cơm nguội. Cá khô. Rau muối. Ba thứ rất thấp, nhưng mùi cơm nguội làm ngực hắn đau bất ngờ. Hắn nhớ một buổi ở Thương Lan, Tô Vãn đặt bát cơm trước mặt hắn, cơm cũng nguội vì nàng đợi lâu. Nàng nói cơm nguội khó ăn nhưng không chết người, còn người đói nói nhiều thì chết vì bị đánh. Hắn đã cười rất nhỏ. Nàng cũng cười, mắt cong lên rồi lập tức giả vờ lạnh.

Ký ức ấy không xin phép. Nó bước ra từ mùi cơm, rõ đến mức trong một nhịp, hắn muốn quay đầu tìm áo xanh nhạt dưới mái miếu. Không có. Chỉ có người đàn bà không biết chữ, cô bé guốc đang tức, Lý Ông cầm thẻ, và bát cơm đặt sai.

Sen đen im lặng chờ. Nó rất biết chờ những lúc mùi đời thường mở vết thương.

Cô bé guốc kéo bát cơm về phía thẻ Lý Tam Nương. “Đặt sai thì lấy ra. Bà Lý không ăn cá.”

Người đàn bà ôm nồi rỗng, môi run. “Nếu nhấc ra, mẹ ta có giận không? Ta đặt xuống rồi.”

“Mẹ ngươi không ở thẻ này,” cô bé nói cứng, nhưng mắt cũng sợ. Với trẻ con, đồ cúng đặt nhầm giống như người chết sẽ tranh nhau thật.

Khâu Đinh được dìu từ miếu hạ tới, tay cầm mấy thẻ đang hong trên vỉ tre. “Tạ Liên ở đây.” Hắn rút một thẻ hương còn ẩm, chữ bùn nhòe một nửa nhưng đọc được. “Chết vì sốt rét, nhà bờ lau, con gái tên Tạ Uyển.”

Người đàn bà gật liên tục. “Ta là Tạ Uyển.”

Lý Ông chỉ khoảng trống bên cạnh thẻ Lý Tam Nương. “Đặt lại.”

Tạ Uyển đưa tay tới bát cơm, nhưng cô bé guốc giữ chặt. “Phải xin bà Lý trước. Bà ấy ghét người lấy kim không hỏi.”

Tạ Uyển ngẩn ra. “Ta không biết bà ấy.”

“Vậy càng phải xin.”

Người lớn quanh hiên nhìn nhau. Lý Ông định nói trẻ con phiền, nhưng rồi nhìn thẻ Lý Tam Nương, nhớ chính đứa bé này đã giữ chi tiết kim trong búi tóc. Ông im.

Tạ Uyển đặt nồi rỗng xuống, chắp tay trước thẻ Lý Tam Nương. “Ta đặt nhầm. Không lấy cơm của bà. Ta lấy lại cho mẹ ta. Nếu bà trách, trách ta không biết chữ, đừng trách mẹ ta.”

Cô bé guốc nghe xong mới buông bát. “Nói thêm bà ấy không ăn cá.”

Tạ Uyển vội nói: “Ta nhớ. Lần sau không đặt cá trước thẻ bà.”

Lâm Bà đứng bên, lẩm bẩm: “Một bát cơm mà phải qua ba cửa.”

Ông lái đò đáp: “Qua ba cửa còn hơn xuống sai bến.”

Bát cơm được chuyển sang trước thẻ Tạ Liên. Không có ánh sáng, không có hồn hiện, nhưng Tạ Uyển thở ra như vừa đặt được một người xuống chỗ khô. Nàng chỉnh hai miếng cá cho ngay, rồi bỗng bật khóc. “Mẹ ta lúc sống cũng mắng ta không biết chữ. Ta giận. Giờ muốn bà mắng lại cũng không có.”

Tần Mạc nhìn bát cơm, cổ họng nghẹn. Mùi cơm nguội vẫn kéo hắn về chỗ cũ. Hắn biết nếu nhắm mắt lâu hơn, hắn có thể nghe Tô Vãn nói câu gì đó. Nhưng đó sẽ là giọng hắn dựng lại. Một bát cơm cũ không thay người trả lời. Đồ cũ chỉ mở cửa ký ức; người sống không được giả vờ đó là người chết bước qua.

Chu Bình nhìn hắn. “Ngươi ổn không?”

“Không.”

Gã gật. “Tốt. Đừng nói ổn.”

Tần Mạc hít vào, mùi cá khô làm bụng đói đau. Hắn đã không ăn tử tế từ hôm qua. Đặng Nhu thấy hắn nhìn bát cơm, lập tức kéo gùi gạo lại sát người. “Đừng nhìn cơm cúng bằng mắt đói.”

Tần Mạc quay đi. “Xin lỗi.”

Nàng hừ. “Ta nói thật. Người đói dễ nghĩ người chết không cần ăn.”

Một ông lão gầy ngồi cuối hiên nghe vậy thì cúi đầu giấu cái bánh gạo trong tay áo. Cử động rất nhỏ, nhưng Lâm Bà thấy. Bà bước tới, thước dây chạm xuống nền. “Lấy ở đâu?”

Ông lão run lên. “Rơi bên mâm nhà họ Lữ.”

Người nhà Lữ lập tức quay lại. “Đó là bánh cúng anh ta!”

“Ta biết.” Ông lão không cãi. “Ta định ăn nửa rồi đặt nửa lại. Tối qua ta kéo dây, sáng nay chưa ăn.”

Đám đông căng lên. Sau một đêm ai cũng làm việc, ai cũng đói, nhưng bánh trên mâm người chết vẫn là ranh giới. Tần Mạc nhìn ông lão. Đó không phải kẻ tham. Đó là một cái bụng rỗng đang thử lách qua lệ.

Lý Ông hỏi: “Ngươi tên gì?”

“Hồ Sẹo. Không có nhà. Kéo dây đoạn Hứa Lăng.”

Khâu Đinh lật sổ. “Có ghi công kéo dây. Chưa phát ăn.”

Người nhà Lữ giận nhưng khựng. Lâm Bà giật cái bánh từ tay Hồ Sẹo, bẻ làm ba. Một phần đặt lại mâm Lữ Bình, một phần đưa cho ông lão, một phần đưa cho người nhà Lữ. “Nhà ngươi mất bánh cúng. Hắn mất mặt. Miếu mất yên. Mỗi bên ăn một miếng cho nhớ.”

Người nhà Lữ trợn mắt. “Có lệ này à?”

Lâm Bà đáp: “Vừa có. Ai không phục thì tự giữ mâm nhà mình.”

Lý Ông nhắm mắt thở dài, nhưng không sửa. Khâu Đinh ghi bên mép: Hồ Sẹo kéo dây, ăn trước khi phát, bù bằng canh mâm. Chữ “canh mâm” làm Chu Bình cười khẽ. Ông lão Hồ Sẹo cầm miếng bánh, khóc vì xấu hổ hơn vì biết ơn.

Tần Mạc cắn vào chính cái đói của mình. Hắn đã suýt nhìn cơm cúng bằng mắt đói, và ông lão kia đã thật sự đưa tay. Ranh giới giữa nghĩ và làm đôi khi chỉ là một người nhìn thấy kịp.

Tạ Uyển nghe vậy, bỗng nhìn bát cơm rồi nhìn Tiểu Đậu đang ngủ trong lòng Liễu Mụi. Nàng do dự rất lâu, cuối cùng lấy một lát rau muối trên bát cơm, bẻ đôi, đặt một nửa lại, nửa còn lại đưa cho Liễu Mụi. “Cho trẻ ngậm mặn. Mẹ ta… chắc mắng nhưng vẫn cho.”

Cô bé guốc lập tức kêu: “Đồ cúng!”

Tạ Uyển ôm tay. “Mẹ ta từng bẻ cá cúng cho ta ăn khi nhà hết gạo. Bà nói người chết trong nhà mình không giành miếng với trẻ sống. Ta không biết lệ miếu.”

Mọi người nhìn Lý Ông. Ông giữ miếu nhắm mắt như muốn giả chết. Một lúc sau ông nói: “Nếu là lệ nhà ngươi, ghi là lệ nhà ngươi. Đừng bắt nhà khác theo.”

Khâu Đinh ghi thêm bên thẻ Tạ Liên: nhà Tạ có lệ chia đồ cúng cho trẻ sống. Chữ hắn xấu, nhưng rõ.

Liễu Mụi nhận nửa lát rau, cúi đầu với Tạ Uyển. “Nợ.”

“Không nợ. Mẹ ta cho.”

Đặng Nhu lập tức nói: “Người chết không đứng đây đòi. Ngươi cho thì ngươi cho.”

Tạ Uyển ngẩng lên, nước mắt còn đầy. “Vậy ta cho.”

Một bát cơm đặt nhầm kéo ra bao nhiêu thứ: người không biết chữ, trẻ giữ ký ức bà bán kim, lệ nhà chia đồ cúng, bụng đói của người sống, và cách người ta dùng người chết để cho hoặc không cho. Tần Mạc đứng giữa những thứ ấy, thấy câu hỏi về Tô Vãn càng khó hơn. Nếu một ngày nàng có một bát cơm ở đời khác, hắn có quyền nói đó là bát cơm từng thuộc về ký ức hắn không? Không. Nàng ở đời nào thì cơm đời ấy là của nàng và người quanh nàng.

Bỗng một người đàn ông áo sạch từ hôm qua lại xuất hiện, tay cầm nhang đỏ. Cha hắn, Tôn Thịnh, vẫn chưa chết nhưng hấp hối. Hắn nhìn bát cơm Tạ Liên, rồi nhìn các thẻ nghèo, mặt căng. “Ta đặt cơm trước được không?”

Lý Ông nhíu mày. “Người chưa chết không nhận cơm chết.”

“Cha ta không nuốt được nữa. Ông ấy nhìn cơm, không ăn. Ta đặt ở đây để nếu ông đi trong lúc ta về, không lỡ.”

Không ai cười. Cái sợ của người có tiền cũng có khi rất trần. Lý Ông đang định từ chối thì Tạ Uyển nói: “Đặt ở góc người sống. Không đặt trước thẻ.”

Lý Ông nhìn nàng.

Nàng ôm nồi rỗng, lúng túng nhưng vẫn nói tiếp: “Mẹ ta lúc hấp hối, ta nấu cơm để cạnh giường. Bà không ăn được, nhưng mùi cơm làm bà ngủ. Có thể cha hắn cần mùi, không cần thẻ.”

Người đàn ông áo sạch nhìn nàng như không ngờ một người vừa bị sửa lỗi lại chỉ cách cho mình. Lý Ông suy nghĩ, rồi chỉ góc hiên. “Đặt cơm sống. Không cắm nhang. Không ghi tên vào sổ chết. Nếu ông ấy qua, ngươi tự đem thẻ tới.”

Người kia đặt bát cơm xuống góc hiên, tay run. Ba nén nhang đỏ vẫn nằm trong tay, không được cắm. Hắn ngồi cạnh bát cơm, lần đầu không chen lên trước ai.

Một người hầu nhà Tôn chạy tới từ đường lớn, áo sạch bị mưa làm nhăn. “Công tử! Lão gia tỉnh một nhịp, hỏi mùi cơm ở đâu.”

Người đàn ông áo sạch đứng bật dậy, rồi lại nhìn góc hiên. “Đem về?”

Lý Ông hỏi: “Ông ấy còn nuốt được?”

“Không. Chỉ ngửi.”

Tạ Uyển nói nhỏ: “Vậy đem về. Cơm sống đặt cạnh người sống, không cần miếu giữ.”

Người đàn ông nhìn nàng. “Nếu ta đem về mà ông ấy đi trước khi ta tới?”

Ông lái đò chống sào ngoài bậc, giọng khàn vọng vào: “Thì ông ấy đi trong nhà mình, không đi trong góc miếu của người khác.”

Câu ấy làm người đàn ông như bị đánh nhưng cũng như được đẩy. Hắn cầm bát cơm sống lên, ba nén nhang đỏ vẫn không cắm. Trước khi chạy, hắn cúi đầu với Tạ Uyển. “Ta nợ lời chỉ.”

Tạ Uyển ôm nồi rỗng. “Nếu cha ngươi còn nghe được, bảo ông ấy mắng ngươi luôn đi. Sau này đỡ thèm.”

Người đàn ông cười một cái méo mó rồi chạy vào mưa. Lý Ông nhìn theo, lẩm bẩm: “Góc người sống. Nhớ kỹ. Đừng để mai có người bán chỗ ngửi cơm.”

Khâu Đinh đã đưa bút lên. Lý Ông gõ gậy vào tay hắn. “Không ghi thành mục.”

“Ta chỉ ghi một dòng cấm.”

“Cấm thì ghi.”

Khâu Đinh viết: cơm sống không thành lệ bán trước. Tần Mạc nhìn dòng ấy, thấy hệ thống đôi khi không chỉ sinh ra từ lòng tham. Nó cũng sinh ra từ một lần người ta mềm lòng nhưng quên khóa cửa sau cho kẻ bán mềm lòng.

Chu Bình khẽ nói: “Miếu này sắp cần thêm sổ cho người chưa chết.”

Khâu Đinh nghe thấy, mắt sáng lên theo kiểu nguy hiểm của người ghi sổ. “Có thể lập mục chờ.”

Lý Ông đập gậy. “Không lập linh tinh. Chờ mà thành lệ bán trước, ta đánh gãy bàn.”

Đám người mệt mỏi bật cười. Tiếng cười đi qua hiên miếu, không xóa tang, nhưng làm bát cơm Tạ Liên bớt cô độc.

Tần Mạc lùi ra ngoài, dưới cây đa cụt ngọn. Hắn lấy từ áo ra giấy đèn tắt từng viết tên Tô Vãn. Giấy đã mềm vì ẩm, mép cũ còn mùi khói. Hắn không đặt nó lên bàn cúng. Không đốt. Chỉ nhìn một nhịp, rồi cất lại. Tên nàng không phải thẻ để hắn đặt vào mọi nơi có cơm nguội. Ký ức nàng không phải bát cơm để chia cho nỗi đau của hắn no hơn.

Chu Bình bước tới cạnh hắn, tay cầm một nắm cơm nắm nhỏ. “Đặng Nhu cho vay. Lãi là ngươi đừng nhìn cơm cúng nữa.”

Tần Mạc nhận. “Ta sẽ trả.”

“Nàng nói biết rồi. Nàng còn nói nếu ngươi chết trước khi trả, nàng ghi nợ vào thẻ của ta. Ta phản đối mạnh mẽ.”

Tần Mạc cắn một miếng cơm. Cát lẫn trong gạo kêu rất khẽ giữa răng. Hắn nhai chậm, để bụng mình hiểu đây là cơm người sống cho vay, không phải đồ cúng, không phải ký ức. Vị cát làm hắn tỉnh.

Tiếng hét bỗng vang từ dưới bến.

Không phải cãi tên. Không phải thẻ nhầm. Là tiếng trẻ con sặc nước.

Cô bé guốc lao khỏi hiên trước khi ai kịp giữ. Liễu Mụi đặt Tiểu Đậu xuống chạy theo. Ông lái đò chửi thề, cầm sào phóng xuống bậc. Tần Mạc đã đứng dậy.

Chu Bình túm tay hắn. “Nhớ khoảng cách.”

“Không kịp.”

“Nhớ hỏi giá.”

Tần Mạc nhìn xuống bến. Nước vừa rút để lộ rãnh sâu, nhưng ở một hố đá còn xoáy đen. Một đứa trẻ đang chìm nổi trong đó, bàn tay nhỏ đập vào thuyền giấy mắc lại.

Sen đen mở ra như một đóa hoa đói.