Chương 116: Cái ca suýt đứt
Cái ca suýt đứt là ca của Tí Sẹo.
Gã trai chết trận, kẻ xin ca hai ở hang ba trăm hồn, vào ổ khi tới lượt — hăng hái, tự tin, cái tự tin của một kẻ trẻ nghĩ mình chịu được. Và chính cái tự tin ấy là chỗ kẻ gieo mầm nhắm.
Nó không thì thầm với Tí Sẹo về cô độc — Tí Sẹo có neo, có cả hang đợi. Nó thì thầm cái khác, tinh hơn: nó khen. Mày giỏi. Mày chịu được lâu hơn bà lão nhiều. Mày mạnh nhất trong cái hàng này. Mày không cần đợi chìa thay đâu — mày giữ được gấp đôi ca người khác. Giữ đi, giữ thêm, cho cả hàng thấy mày là kẻ mạnh nhất. Và Tí Sẹo, một gã trẻ thèm được nhìn nhận, nghe cái khen ấy ngọt hơn cả cái dỗ buông.
Cả đời Tí Sẹo — cái đời ngắn ngủi trước khi chết trận — là một đời không ai để ý. Một tên lính quèn trong một đạo quân đông, chết trong một trận thua, không ai ghi tên. Thành hồn, gã lang thang, vô danh, cho tới khi cái hang ba trăm hồn nhận gã, và tới khi Tần Mạc ghi tên gã lên bảng — lần đầu trong cả tồn tại của gã, có một cái bảng mang tên gã. Cái khát được-nhìn-nhận ấy, bị dồn nén một đời một cái chết, giờ gặp một giọng khen rót thẳng vào nó. Kẻ gieo mầm không bịa ra cái khát ấy; nó chỉ tìm thấy và thổi vào.
Tần Mạc đang ở một xóm chài hồn tầng ba khi cậu cảm nó — cậu đang ngồi cùng một đám hồn quanh một đống lửa lân tinh, kể cho họ nghe về cái hàng, thì sợi dây lên đỉnh giật. Cậu cảm cái bất thường muộn hơn mọi lần — vì lần này sợi dây không chùng như một kẻ chực buông, mà căng như một kẻ đang gồng quá sức. Cái căng ấy lạ; suốt bao ca, cậu chỉ quen cái chùng của kẻ muốn buông. Đây là cái ngược lại: một kẻ không chịu buông khi đã tới lúc. Cậu gọi lên đỉnh, và Trạm đáp, lo: Tí Sẹo không chịu ra. Chìa thay đã rèn xong, tới lượt nó nhường, mà nó không nhường. Nó bảo nó giữ được thêm, nó mạnh, nó không cần nghỉ. Cái phía-bên-kia khen nó, và nó tin. Nó gồng gấp đôi ca — và một chìa gồng quá sức thì không buông vì mỏi, nó vỡ. Nếu nó vỡ trong ổ, đóa sen — một mảnh chìa vỡ trong ổ còn tệ hơn một ca bỏ trống. Nó làm hỏng cái ổ.
Tần Mạc lạnh toát. Cái kẻ gieo mầm học nhanh: đòn cô độc bị neo chặn, nó đổi sang đòn kiêu — khen một kẻ trẻ tới mức nó tự hủy vì muốn được khen. Và cái này neo không chặn được, vì Tí Sẹo không thấy mình đang lung lay; nó thấy mình đang tỏa sáng.
Trên đỉnh, cái đóa sen trắng là kẻ báo động trước cả Trạm. Từ khi Tần Mạc nhắn nó canh những mắt xích, nó ngồi cạnh cái ổ, tay rèn chìa mà thần thức luôn men theo từng chìa đang giữ ca — vì nó, hơn ai hết, nhận ra cái vị của một giọng thì thầm cổ xưa; nó từng bị đúng cái giọng ấy nuốt mấy trăm năm. “Cái này khác đòn Mộc.” Nó nói với Trạm, gấp. “Không phải dỗ buông. Là khen. Ta biết cái khen này — nó từng khen ta, hồi ta còn là đóa sen dừng lại: ‘mày mạnh hơn những kẻ khác, mày không cần dừng lại cứu chúng, mày hơn chúng.’ Ta nghe cái khen ấy, và ta bắt đầu thấy mình hơn người, và cái thấy-mình-hơn ấy là bước đầu ta cắt bỏ tử tế. Tí Sẹo đang nghe đúng cái khen từng bẻ ta. Phải kéo nó ra trước khi nó tin nó hơn cả cái hàng.”
Cái cảnh báo ấy tới tai Tần Mạc qua sợi dây, và nó cho cậu hiểu cái cậu đối mặt. “Nối tôi với nó.” Cậu nói. “Và gọi Đàm — thằng bé hang ba trăm hồn — nối cả nó nữa. Nhanh.”
Cậu nói với Tí Sẹo, và cậu thử cái đầu tiên: lý lẽ. “Tí Sẹo, ra đi. Chìa thay rèn xong rồi. Ngươi gồng quá sức là vỡ, vỡ trong ổ là hỏng cả cái cửa.” Nhưng Tí Sẹo cười, cái cười của kẻ đang say lời khen: “Ngài không tin tôi giữ được à? Tôi mạnh hơn ngài tưởng. Tôi giữ gấp đôi bà lão rồi. Để tôi giữ thêm. Tôi muốn cả hàng nhớ tôi là kẻ giữ lâu nhất.” Lý lẽ trượt khỏi nó như nước khỏi đá — vì nó không sợ, nó tự hào.
Tần Mạc thử tiếp — cậu dọa, cái cậu ghét dùng: “Ngươi vỡ trong ổ, ngươi làm hỏng cái cửa, cả cõi trả giá.” Nhưng Tí Sẹo, say lời khen, gạt phắt: “Tôi không vỡ. Ngài coi thường tôi. Bà lão giữ được, tôi trẻ hơn bà, tôi giữ gấp đôi.” Cậu dọa, nó càng lì — vì với một kẻ đang được khen là mạnh nhất, một lời dọa “ngươi sẽ vỡ” nghe như một lời coi thường cần cãi lại bằng cách gồng thêm.
Cậu cảm sợi dây căng thêm một nấc nguy hiểm, và cậu hiểu: mọi cái cậu nói từ vị thế “ta biết hơn ngươi” chỉ đổ dầu vào cái kiêu của nó. Cái phía-bên-kia đã khóa Tí Sẹo vào một cuộc chứng minh, và cậu không kéo nó ra bằng cách cho nó thêm một kẻ để chứng minh với.
Nên Tần Mạc đổi. Cậu không cãi cái kiêu bằng lý, cũng không bằng dọa. Cậu gọi Đàm — vì Đàm không nói từ vị thế bề trên, Đàm nói từ vị thế một đứa em. “Đàm, nói với Tí Sẹo đi. Nói cái ngươi muốn nói với nó.”
Và thằng bé — cái đứa mót ấm, giờ là kẻ giữ bảng tên ở hang ba trăm hồn — nói, giọng nó run mà thẳng: “Anh Tí. Về đi. Anh nhớ hôm anh xin ghi tên không? Anh bảo anh trẻ, anh giữ được lâu hơn bà. Em ghi anh ‘ca hai’, cạnh Bà Cả ‘ca một’. Anh với bà, hai cái tên cạnh nhau. Giờ anh không chịu ra, anh giữ gấp đôi tới vỡ — thì em phải xoá anh khỏi cạnh Bà Cả, ghi anh sang một chỗ khác, một mình, cái chỗ em không muốn có: chỗ những kẻ vỡ trong ổ.” Thằng bé nghẹn. “Anh muốn cả hàng nhớ anh là kẻ giữ lâu nhất. Nhưng cả hàng sẽ không nhớ thế đâu. Cả hàng sẽ nhớ anh là kẻ vỡ, kẻ suýt mở cửa vì muốn hơn người. Về đi, anh Tí. Đứng cạnh Bà Cả. Kẻ đứng cạnh người khác được nhớ lâu hơn kẻ đứng một mình trên đỉnh — em học cái đó từ ngài đóa sen. Ngài ấy đi chín tầng trời không phải để là kẻ mạnh nhất. Để có một người đứng cạnh. Anh cũng thế đi.”
Một khoảng lặng dài. Cái khen của kẻ gieo mầm hứa cho Tí Sẹo cái nhất — kẻ giữ lâu nhất, mạnh nhất, một mình trên đỉnh. Thằng Đàm vừa hứa cho nó cái ngược lại: một cái tên cạnh một cái tên khác, trong một cái hàng, không nhất, không một mình.
“Nhưng tôi giữ được thật mà.” Tí Sẹo nói, và lần đầu trong giọng nó có cái lung lay — không phải lung lay của kẻ chực buông, mà của kẻ đang bị kéo giữa hai cái muốn. “Tôi không nói dối. Tôi giữ được gấp đôi. Sao lại sai khi tôi giữ được nhiều hơn?”
“Không sai.” Đàm đáp, nhanh. “Anh giữ được gấp đôi, thật, không ai cãi. Nhưng anh giữ gấp đôi để làm gì? Để cửa đóng chắc hơn — hay để anh hơn người khác? Nếu để cửa đóng chắc hơn, thì anh ra đúng ca cũng đóng chắc rồi, chìa thay vào ngay, không hở khe nào. Anh giữ thêm không làm cửa chắc hơn — nó chỉ làm anh mỏi tới vỡ, mà vỡ thì hở khe. Anh giữ thêm không phải vì cửa. Vì anh muốn hơn người. Cái giọng trong ổ nó biết anh muốn thế, nó khen anh thế. Anh nghe kỹ đi — nó có bao giờ khen anh ‘giữ cửa giỏi’ không? Hay nó chỉ khen anh ‘hơn người khác’? Cái nó khen không phải cái tốt cho cửa. Là cái tốt cho cái tôi của anh. Đó là cách anh biết đó là giọng nó, không phải giọng thật.”
Cái ấy — một thằng bé mót ấm vạch ra rằng lời khen chỉ ve vuốt cái tôi chứ không phục vụ cái việc — làm Tí Sẹo lặng. Và giữa cái “nhất mà một mình” với cái “thường mà có bạn”, gã trai chết trận, cả đời thèm được nhìn nhận, cân.
Một khoảng lặng dài nữa — dài tới mức Tần Mạc cảm sợi dây căng tới ngưỡng, cái ngưỡng trước khi một cái gì vỡ. Cậu nín thở. Trên đỉnh, Trạm dồn sức sẵn sàng đỡ nếu Tí Sẹo vỡ. Đóa sen trắng ngừng tay rèn, chờ. Cả cái hàng, ở khắp các tầng, không ai biết, chỉ có bốn kẻ trên đỉnh và một thằng bé dưới hang biết rằng cái cửa cả cõi đang treo trên một gã trai trẻ đang cân giữa được-khen và có-bạn.
Rồi Tần Mạc cảm sợi dây dịu lại. Tí Sẹo nhường. Nó ra, chìa thay vào, cái ổ không vỡ. Khi nó ra, việc đầu tiên nó làm, Trạm kể, là hỏi: “tên tôi ghi cạnh Bà Cả thật chứ?” Thật. Đàm ghi, nắn nót, hai cái tên cạnh nhau. Và Tí Sẹo, gã trai cả đời không ai để ý, ngồi nhìn hai cái tên cạnh nhau trên vách hang lâu hơn nó từng nhìn bất cứ cái gì — vì đó là lần đầu tên nó đứng cạnh tên một người khác, không phải một mình, không phải vô danh, mà cạnh Bà Cả, trong một cái hàng.
Nhưng cái ca suýt đứt không phải không để lại dấu. Trong lúc Tí Sẹo gồng gấp đôi, cái ổ căng lệch, và đường nứt — cái đường Trạm và đóa sen trắng ghì đóng — hé ra một khe mảnh trong một khắc. Chỉ một khắc, chỉ một khe bằng sợi tóc. Nhưng qua nó, một cái gì rỉ ra: không phải cả cái mênh mông, mà một hơi, một giọt của cái phía-bên-kia. Trạm nuốt vội cái hơi ấy vào mình, không cho nó tràn xuống các tầng. Ta chặn được giọt này. Ông nói, giọng mệt hơn hẳn. Nhưng ta nói hai ngươi nghe: mỗi lần một ca suýt đứt, cửa hé một khe, một giọt rỉ ra. Ta nuốt được từng giọt. Nhưng ta không phải cái thùng không đáy. Mỗi giọt ta nuốt, ta nặng thêm một chút, tối thêm một chút. Cái đói trong ta được nuôi thêm mỗi giọt. Ta còn nhớ mình — nhưng mỗi giọt kéo ta gần cái ngày ta quên hơn một bước. Cậu lạnh người: cái giá của mỗi ca suýt đứt không đổ lên các tầng, mà đổ lên Trạm — người bạn của cậu, đang nuốt từng giọt hư vô để cả cõi không phải nuốt, và mỗi giọt làm ông gần hơn cái ngày ông thành đúng cái đói ông đang chống.
Tần Mạc ngồi trong hang, thở ra cái thở của một kẻ vừa gỡ một quả bom, và cậu biết cậu vừa học cái đòn thứ hai của kẻ gieo mầm: sau cô độc là kiêu. Nó sẽ thử mọi cái mềm của con người — cô độc, kiêu, mỏi, sợ, thèm được nhớ — từng cái một, đời này qua đời khác. Và mỗi lần, cái chống lại nó không phải một tường thành, mà một thằng bé nói với một gã trai rằng đứng cạnh nhau đẹp hơn đứng một mình trên đỉnh.
Nhưng cậu cũng biết cái lạnh hơn: hôm nay Đàm còn đó để nói câu ấy. Hôm nay cậu còn đó để gọi Đàm. Cái đòn kiêu này gỡ được vì cái hàng còn người — còn Đàm, còn bảng tên, còn cậu.
Đêm ấy cậu không ngủ. Cậu ngồi bên đống lửa lân tinh của xóm chài, nhìn nó cháy, và cậu để mình nghĩ tới cái cậu vẫn tránh nghĩ suốt bao con nước. Cậu là người. Cậu đã trèo chín tầng trời, xuống một cái vực, lên một cái đỉnh — nhưng cậu vẫn là một cái thân thể sẽ mỏi, sẽ già, sẽ hết. Trạm là trời, bền hơn một đời. Đóa sen trắng, kẻ đã thành một cái gì gần bất tử. Tô Vãn, trong ổ, ngoài thời gian. Nhưng cậu — kẻ đi xin, kẻ gọi Đàm, kẻ ghi bảng tên — cậu là cái mắt xích duy nhất trong tất cả sẽ chết.
Và cái kẻ gieo mầm, cậu ngờ, biết điều đó rõ hơn cậu. Nó có cả vĩnh hằng. Nó thua cậu hôm nay, thua cậu mai, thua cậu mỗi ngày cậu còn sống và còn đi gọi Đàm. Nhưng nó chỉ cần đợi tới cái ngày cậu không còn — cái ngày không ai gọi Đàm, không ai ghi bảng, không ai ngồi hết ca với một gã tiều phu về con cá trê. Cái ngày ấy, cái hàng mất kẻ dệt nó, và một mắt xích nào đó sẽ cô độc, sẽ kiêu, sẽ mỏi, mà không ai tới kịp.
Cậu nhìn đống lửa, và cậu biết cái việc thật sự của mình từ đây không phải đi xin thêm người. Là dựng cái hàng thành một cái gì tự đứng được khi cậu nằm xuống. Không phải một dòng cậu kéo, mà một tục, một nếp truyền, một cái các đời sau tự tiếp — có kẻ gọi Đàm mới, có kẻ ghi bảng mới, có kẻ ngồi hết ca với những gã tiều phu chưa sinh ra. Cậu phải biến cái cậu-đang-làm thành cái không-cần-cậu. Đó, cậu hiểu ra bên đống lửa lân tinh, mới là cách duy nhất thắng một kẻ có cả vĩnh hằng: không phải sống mãi để chống nó, mà dựng một cái sống mãi thay cậu.