Chương 113: Người tình nguyện đầu tiên
Tần Mạc xuống khỏi đỉnh trời với một cái ngực trống và một việc chưa ai từng làm: đi xin người ta tình nguyện vào một cái ổ khóa giữ cả cõi.
Cậu xuống một mình phần thân thể — Chu Bình cậu cõng, như mọi khi — nhưng cậu không xuống một mình phần lòng: trên đỉnh, Trạm ghì cửa và bắt đầu học cách rèn chìa-thay-phiên; cái đóa sen trắng ở lại cạnh ông trời, đôi tay từng hút hồn giờ tập cái ngược lại; và Tô Vãn, trong ổ, giữ cái vòng-khóa, nối với cậu bằng một sợi dây mảnh cậu cảm được suốt đường xuống — xa, mỏi, nhưng còn đó, còn cười được.
Cậu tới hang ba trăm hồn trước tiên. Không phải vì nó gần nhất, mà vì cậu nợ nó một lời — và vì nếu có nơi nào trên các tầng hiểu cái giá của việc được che, thì đó là cái hang từng sống dưới một mảnh của nàng.
Đường xuống lại chín tầng, cõng Chu Bình, giờ khác mọi lần trước. Trước, cậu đi để tìm — mắt dán vào tấm bản đồ, đếm những đốm mảnh. Giờ tấm bản đồ trong đầu cậu gần như trống: các mảnh của Tô Vãn không còn rải khắp trời nữa, chúng đã gom về, thành cái chìa trong ổ trên đỉnh. Cậu đi mà ngực không còn cái nhịp nàng đập — chỉ còn một sợi dây mảnh nối lên đỉnh, căng suốt chiều dài chín tầng, và mỗi bước xuống cậu lại sợ nó đứt. Nó không đứt. Nó chỉ mảnh đi, xa đi, như một sợi tơ nối hai kẻ đứng hai đầu một cõi. Nhưng nó còn. Và chừng nào nó còn, cậu còn cảm được nàng — mỏi, cô, nhưng đang giữ.
Bà lão và Đàm đón cậu ở cửa hang. Cái hang vẫn ấm, vẫn được cái ô trời của Trạm giương che. Lũ trẻ vẫn chơi ngoài cửa. Nhưng khi Tần Mạc kể — kể hết, thật, cái cửa, cái ổ, cái chìa, cái giá — thì cả hang lặng đi, cái lặng của những kẻ vừa nghe một điều quá lớn.
“Ngài kể bọn tôi nghe cái này,” bà lão nói chậm, “không phải để bọn tôi thương ngài. Ngài kể để hỏi. Ngài đang hỏi có ai trong bọn tôi chịu vào cái ổ ấy, giữ một quãng, phải không.”
“Phải.” Tần Mạc không giấu. “Tôi không tô vẽ. Vào ổ là kẹt trong đó một quãng — có thể dài, tôi không biết bao lâu. Là làm một cái khóa sống cho cả cõi, cô độc, trong lúc Trạm rèn kẻ thay. Tôi không hứa nó dễ. Tôi chỉ hứa: nó có điểm cuối, và người vào không bị quên — tôi sẽ đích thân canh cái dòng thay phiên ấy để không ai bị bỏ trong đó quá ca của mình.” Cậu nhìn quanh cái hang. “Và tôi hứa một điều nữa: tôi không bắt ai. Ai không muốn, không ai trách. Cái này chỉ đáng làm nếu nó là chọn, không phải ép. Một cái khóa làm bằng người bị ép thì cũng mục như cái cỗ máy cũ.”
Cái hang im rất lâu. Rồi, từ trong bóng, một hồn bước ra — và Tần Mạc nhận ra: bà lão. Bà Cả của hang ba trăm hồn.
“Bà—” cậu bắt đầu, nhưng bà giơ tay.
“Nghe tôi nói hết đã.” Bà nói. “Tôi già rồi — già cả khi còn sống, già hơn khi thành hồn. Tôi ở cái hang này lâu nhất. Tôi đã sống dưới cái che của Bà Che — cái mảnh của con bé nhà ngài — bao nhiêu con nước, không phải trả gì. Tôi mang món nợ ấy nặng lắm, ngài ạ. Một cái che không đòi trả, tôi nhận nó, mà lòng tôi vẫn cứ đòi được trả. Giờ ngài cho tôi một cách trả.” Bà nhìn cậu, mắt trong. “Cho tôi vào ổ trước. Tôi giữ ca đầu. Tôi già, tôi chẳng còn mấy để mất, và tôi có cả một món nợ ân tình muốn trả. Con bé nhà ngài che tôi một quãng; giờ để tôi thay nó giữ ổ một quãng, cho nó ra sớm hơn. Đó là cái trả đẹp nhất một bà già như tôi mơ được.”
Tần Mạc đứng chết lặng. Cậu tới để xin, chuẩn bị cho những cái lắc đầu, những nỗi sợ, những “để tôi nghĩ đã”. Cậu không chuẩn bị cho cái này: người tình nguyện đầu tiên, không do dự, là một bà lão muốn trả một món nợ ân tình bằng cách thế chỗ cho người từng che mình.
Tần Mạc mở miệng — cái “không” đã lên tới môi, cái phản xạ của một kẻ không muốn thêm một cái tên vào danh sách những người trả giá vì mình. Rồi cậu ngậm nó lại. Cậu nhớ Chu Bình đập vào mặt đóa sen trắng câu ngươi có hỏi họ chưa — và cậu tới đây để hỏi, không phải để quyết giùm.
“Bà không nợ gì cả.” Cậu nói, giọng nghẹn. “Cái che của nàng là cho không. Bà không phải trả.”
“Tôi biết.” Bà lão cười, vai bà buông xuống, nhẹ. “Đó chính là lý do tôi muốn trả. Cái che cho không — nó không đòi tôi trả, nên tôi trả vì tôi muốn, không vì tôi phải. Ngài không hiểu à? Cả đời làm người, cả cái chết làm hồn, tôi toàn phải trả cái người ta đòi. Đây là lần đầu tôi được trả cái không ai đòi — trả vì tôi chọn. Ngài đừng tước cái đó của tôi. Ngài để một bà già, một lần trong tồn tại của mình, được cho đi một cái vì mình muốn cho, không vì bị bắt.” Bà bước tới, nắm tay cậu, bàn tay hồn lạnh mà chắc. “Với lại, tôi vào trước thì tôi mở đường. Người ta thấy một bà già dám vào, người ta bớt sợ. Tôi làm cái ca đầu, cái ca khó nhất — cái ca chứng minh nó làm được. Cho tôi làm.”
Tần Mạc nhìn bà lão, và cậu thấy cậu không có quyền từ chối cái bà tự nguyện cho — cậu chỉ có bổn phận làm nó xứng. Cậu quỳ xuống, ngang tầm bà, như cậu vẫn quỳ ngang tầm những kẻ cậu trọng. “Được.” Cậu nói. “Bà làm ca đầu. Và tôi hứa với bà cái tôi hứa với nàng: bà không bị bỏ trong đó. Trạm rèn kẻ thay, tôi canh cái dòng. Ca của bà có điểm cuối. Và khi bà ra — vì bà sẽ ra — bà sẽ là kẻ đầu tiên chứng minh cái khóa-bằng-nhiều-người này chạy được. Bà sẽ là viên đá đầu của một cái gì bền hơn cả cái đói.”
Bà lão cười, và bà thở ra một hơi dài, như đặt xuống một cái gánh mang từ lâu lắm.
Nhưng Đàm — thằng bé mót ấm — không cười. Nó chạy tới, níu tay áo bà, mắt hoảng. “Bà không đi được. Bà đi thì cháu ở với ai? Bà là người cuối cùng của cháu ở cái hang này.” Cái níu ấy, cái nỗi sợ mất một người cuối cùng ấy, làm cả cái hang chùng xuống.
Bà lão quỳ xuống ôm thằng bé. “Đàm à. Bà đi một quãng, không phải đi mãi. Con nghe ngài ấy nói chưa — có điểm cuối. Bà giữ ổ, rồi có người thay, bà ra. Con đợi bà, như ngài ấy đợi con bé của ngài.” Bà lau mặt nó. “Với lại, con không phải không có ai. Con có cả cái hang. Con có con chong chóng. Và con có một việc bà giao: con đợi bà, và con nhớ giùm bà tại sao bà đi — để lỡ bà ở trong ổ lâu mà quên, con nhắc bà. Con làm cái neo cho bà, như ngài đóa sen làm neo cho con bé. Con làm được không?”
Đàm khóc, nhưng nó gật. Tần Mạc nhìn cái gật ấy — một thằng bé chịu để người cuối cùng của mình đi — và cậu cúi xuống, xoa đầu nó, không nói gì. Có những cái không cần gọi tên mới thấm.
Tần Mạc ở lại hang ba trăm hồn một đêm — cái “đêm” của một tầng không mặt trời — để lo cái phần cậu hứa: làm cho cái ca trực của bà lão không phải một cú nhảy vào bóng tối, mà một việc có người canh.
Cậu gọi lên đỉnh, nối bà lão với Trạm qua sợi dây cậu học được cách bắc. Cậu dặn Trạm nhớ mặt bà, nhớ tên bà, nhớ cái hẹn: ca của bà chấm dứt khi chìa-thay-phiên đầu tiên rèn xong. Cậu dặn Đàm cách gọi lên đỉnh nếu cần, cách biết bà còn trong ổ hay đã tới lượt ra. Cậu vẽ, trên vách hang bằng một hòn than, một cái bảng ghi tên những kẻ đang giữ ổ, để không một cái tên nào bị quên trong đó. Cậu vẽ vụng — cậu là đệ tử quét sân, không phải kẻ hay chữ — nhưng cậu vẽ chậm, cẩn thận, như khắc một cái gì phải bền. Lũ trẻ trong hang xúm lại xem, đứa lớn đọc giùm đứa nhỏ. Tên đầu bảng, viết to hơn cả: Bà Cả, hang ba trăm hồn. Cậu viết nó thật to, thật rõ, để cả hang thấy — vì cậu thề cái thiết chế này sẽ khác cái cỗ máy cũ ở đúng chỗ ấy: cỗ máy vắt hồn không tên; cái này giữ từng cái tên như giữ một lời hứa.
“Khi bà ra,” cậu nói với cả hang, “tên bà không bị xoá khỏi bảng. Nó chuyển sang một cái bảng khác — bảng những kẻ đã giữ ổ và đã về. Để đời sau biết: cái cửa đóng được, là nhờ những cái tên này, từng người một, thay phiên nhau. Không phải một ông trời. Không phải một anh hùng. Một hàng người, mỗi người một ca, ai cũng có tên.”
Sáng hôm sau — cái “sáng” của ánh tro nhạt trở lại — bà lão đứng ở cửa hang, sẵn sàng. Trước khi Tần Mạc bắc sợi dây đưa bà lên ổ, bà nắm tay cậu lần cuối. “Ngài nói với con bé của ngài giùm tôi.” Bà nói. “Nói là bà già hang ba trăm hồn tới thay ca cho nó. Nói là nó nghỉ được rồi, một chút — có người giữ giùm. Và nói…” bà cười, tay vẫn nắm tay cậu, “…nói là cái bếp nó mơ, tôi tin có thật. Tôi giữ ổ để nó về được cái bếp ấy. Nói giùm tôi thế.”
Trước khi cậu bắc sợi dây, một hồn nữa bước ra từ đám đông — một gã trai trẻ, chết trận, còn vết thương nơi ngực, kẻ từng dẫn Tần Mạc qua một khúc sứ ở tầng trên. “Ghi tên tôi vào bảng nữa.” Gã nói. “Không phải bây giờ — Bà Cả đi trước, đúng. Nhưng ghi tôi làm ca sau. Tôi trẻ, tôi giữ được lâu hơn bà. Khi Bà Cả mỏi, tôi thay bà, không phải chờ ngài đi xin tận đâu.” Gã nhìn Tần Mạc, cái nhìn thẳng. “Ngài định đi khắp trời xin từng người. Chậm lắm. Sao ngài không để cái hang này tự xếp một hàng — bà trước, tôi sau, rồi tới đứa sau tôi — một hàng của riêng hang ba trăm hồn? Ngài lo xin các hang khác. Hang này tự lo hàng của mình. Nhiều hang cùng xếp hàng thì cái dòng của ngài dày lên nhanh hơn ngài đi một mình xin từng người nhiều.”
Tần Mạc chớp mắt — gã trai vừa mở cho cậu một cái cửa cậu chưa thấy: cậu không phải là kẻ duy nhất đi xin. Mỗi hang tự xếp hàng của nó; cậu chỉ gieo và nối. “Được.” Cậu nói, và lần đầu từ khi rời đỉnh, con đường phía trước bớt dài vô vọng. “Hang ba trăm hồn xếp hàng của mình. Tôi ghi cả hai tên: Bà Cả, ca đầu; và ngươi” — cậu nhìn gã trai — “ngươi tên gì?” “Tí Sẹo.” Gã cười. “Ghi Tí Sẹo, ca hai.”
Tần Mạc gật, cổ nghẹn không nói được, và cậu bắc sợi dây. Bà lão nhắm mắt, và cái hồn già ấy — người cả đời bị đòi, giờ lần đầu được cho vì mình muốn cho — dâng lên đỉnh, về phía cái ổ, thành người tình nguyện đầu tiên. Cả hang ba trăm hồn tiễn bà bằng cách nhìn lên, lặng. Đàm giơ con chong chóng đất lên cao, cho nó quay trong cái gió tro. Con bé Tí — cái đứa từng tè ra quần khi đóa sen trắng đi qua — chạy tới ôm chân Đàm, hỏi khẽ “bà Cả đi đâu hả anh”, và Đàm, thằng bé mới hôm qua còn là đứa mót ấm, giờ đặt tay lên đầu con bé đúng cái cách Tần Mạc từng đặt tay lên đầu nó, nói: “Bà đi giữ một cái cửa, cho tụi mình. Bà về. Tao với mày đợi bà.” Tần Mạc, nhìn cái cảnh ấy — một đứa trẻ vừa học cách làm neo cho một đứa nhỏ hơn — thấy cái thiết chế mình dựng vừa mọc thêm một tầng nữa, tầng cậu không dạy: bọn trẻ tự dạy nhau cách đợi.
Và trên đỉnh, Tần Mạc cảm — qua sợi dây nối tới Tô Vãn trong ổ — một cái gì đổi: cái ổ nhận bà lão vào cạnh nàng, và lần đầu từ khi kẹt, gánh nặng trên nàng nhẹ đi, chia bớt cho một bàn tay già tình nguyện.
Bà ấy vào rồi. Tô Vãn nói, và giọng nàng, từ trong ổ, có một cái gì như một hơi thở ra. Em nhẹ hẳn. Một mình giữ ổ với hai người giữ ổ — khác nhau nhiều hơn anh tưởng, Tần Mạc. Không phải nhẹ một nửa. Nhẹ cái một mình đi. Có bà ấy cạnh em trong này, em không cô độc nữa. Đi xin thêm người đi. Không phải để em nhẹ gánh — để em bớt cô.
Tần Mạc cúi đầu với cả hang một lần nữa, rồi cậu xốc Chu Bình lên lưng và bước ra, về phía hang tiếp theo, cái xóm tiếp theo, cái tên tiếp theo trên một cái bảng còn nhiều chỗ trống.