Chương 100: Mảnh già hơn nàng
Cái mảnh nằm ở đáy cùng của cái vực, trên một chỗ trũng như lòng bàn tay của cái tối, và khi Tần Mạc tới trước nó, cậu hiểu tại sao ngay cái cốt cũng không nhìn rõ nó.
Nó không sáng. Các mảnh khác của nàng, dù mờ tới đâu, cũng có một cái ánh — cái ánh của một hồn còn thiết. Mảnh này đen. Không phải tối vì thiếu sáng, mà đen như một cái đã hút hết ánh của chính mình vào trong, một cái đã tự tắt để không ai tìm ra. Nó nằm đó, câm, một mảnh của Tô Vãn mà không mang chút nào cái ấm của Tô Vãn.
Tần Mạc quỳ xuống trước nó, và cậu không vội chạm. “Em chắc đây là mảnh của em không?” Cậu hỏi khẽ.
Chắc. Tô Vãn nói, giọng nàng nhỏ, xa. Em cảm được nó là em. Nhưng là cái phần em của em mà chính em chưa từng biết. Anh cầm nó lên đi. Em cần biết. Dù em sợ.
Tần Mạc đặt tay lên cái mảnh đen, và cậu gỡ nó — khẽ, như gỡ mọi mảnh — rồi áp nó vào ngực, vào tấm thanh y nơi mười tám mảnh cộng cái cốt đón lấy.
Cái mảnh đen nhập vào, và trong một khắc, cả Tần Mạc lẫn Tô Vãn cùng thấy.
Không phải một ký ức của nàng. Một ký ức trước nàng. Một cái gì cổ hơn đêm hợp Thiên, cổ hơn cái tông môn nơi cậu nhặt con chim non, cổ hơn cả các tầng trời cậu đã trèo.
Họ thấy — không rõ như một cảnh, mà mờ như một giấc mơ của đá — một cái vực đã có sẵn từ trước khi có gì khác, cái vực này, đen và câm giữa một cái hư vô chưa thành trời đất. Và trước cái vực, một cái bóng không mặt, không phải người, không phải thần, một cái gì có trước cả những phân biệt ấy. Cái bóng cúi xuống mép vực, và nó đặt xuống đáy một cái mầm — cái mảnh đen này — như một kẻ gieo một hạt giống xuống một mảnh ruộng nó định gặt sau rất lâu. Và Tần Mạc nghe, vọng qua bốn tỉ năm, một câu không thành tiếng mà thành hiểu: “Cái cửa này phải có một cái chìa. Chìa không rèn được bằng kim loại — nó phải là một hồn, hồn thiết tha nhất trong tất cả các hồn sẽ từng sống. Một hồn thiết tha thế không sinh ra ngẫu nhiên. Nên ta gieo cái mầm này xuống đáy, rồi ta dựng cả một cỗ máy tầng tầng — cả một thế giới, cả những tầng trời — chỉ để, sau đủ lâu, cái mầm ấy trồi lên thành một con người, sống một đời, thương một ai, và thành cái chìa vừa với cái cửa ta cần mở.”
Và họ thấy cái cửa. Không rõ hình — một cái gì ở phía sau, hoặc phía dưới, hoặc phía trước cả cái vực, một cái ngưỡng mà ngay cái nhìn của cái mầm cũng không trọn. Nhưng họ cảm được cái sau nó: một cái gì lớn hơn cỗ máy, lớn hơn cái đói trên đỉnh, một cái mà kẻ gieo mầm muốn cho ra — hoặc muốn cho vào. Cái cửa mà cả một vũ trụ tầng tầng thiên đạo, với các thần, các tầng trời, cái đói bốn tỉ năm, chỉ là một cỗ máy khổng lồ dựng lên để rèn một cái chìa mở nó.
Tô Vãn, trong ngực cậu, bật lên một tiếng như tiếng nấc.
Em không phải một cô gái bị xé ngẫu nhiên. Nàng nói, và giọng nàng vỡ. Em… em được gieo. Cái mảnh này — cái mầm này — được đặt xuống đáy từ trước khi có các tầng trời. Rồi cỗ máy được dựng lên để tạo ra một thế giới, để trong thế giới ấy một cô gái tên Tô Vãn được sinh ra, lớn lên, biết yêu, thành hồn thiết tha nhất — thành cái chìa. Em tưởng đời em là đời em. Hóa ra đời em là một cái mầm ai đó gieo để mọc thành chìa khóa. Nàng khóc, cái khóc của một người vừa biết mình không phải mình nghĩ. Cả tình em với anh — có khi cũng chỉ là cái làm em thiết tha hơn, cho cái chìa sắc hơn. Anh hiểu không? Cái em quý nhất, tình em với anh, có khi chỉ là một bước trong cái công thức rèn chìa của kẻ gieo mầm.
Tần Mạc ngồi dưới đáy vực, ôm ngực nơi nàng đang vỡ, và cậu để cái sự thật khủng khiếp ấy chạy qua cậu. Rồi cậu nói, chậm, chắc, cái giọng cậu chưa từng có:
“Không.”
“Nghe anh.” Cậu nói. “Kẻ nào đó gieo một cái mầm. Dựng một cỗ máy. Định làm ra một cái chìa. Được. Cứ cho là thế. Nhưng nghe anh cho kỹ: cái nó định làm là một cái chìa. Cái mọc lên là em. Một người con gái đứng ở hành lang nhìn xuống một thằng ngốc nhặt chim non và nghĩ ‘cái đứa ấy nếu thương ai sẽ thương tới cùng trời.’ Cái đó không phải một bước trong công thức. Cái đó là em, chọn, giữa muôn người. Kẻ gieo mầm không viết được cái khoảnh khắc ấy. Nó gieo được cái thiết tha. Nó không gieo được cái em thiết tha với ai, vì cái gì. Cái ấy là em tự mọc ra ngoài cái nó gieo.”
Cậu áp trán vào tấm thanh y. “Em bảo tình em với anh có khi chỉ là một bước rèn chìa. Anh bảo em: kể cả thế, thì đó vẫn là tình. Một cái bếp em muốn vẫn là một cái bếp em muốn, dù kẻ nào gieo cái muốn ấy vào em. Cái làm em cười trong một ngày mưa vẫn là em cười, dù ai dựng cái ngày mưa. Kẻ gieo mầm cho em cái thiết tha để làm chìa. Em lấy cái thiết tha ấy đi yêu. Đó là cái phản-nghịch lớn nhất của cả câu chuyện này, Tô Vãn — không phải anh nghịch thiên. Là em. Em được rèn để làm chìa, và em cãi lại bằng cách đi yêu một thằng nhặt chim non. Em hỏng cái chìa của nó, bằng cách sống thật cái đời nó chỉ định cho em diễn.”
“Em vẫn thấy ghê.” Nàng nói, giọng còn run. “Ghê cái ý nghĩ mỗi cái em từng cảm là thật — mỗi lần em cười, em khóc, em thương anh — đều có thể chỉ là cái mầm đang nở đúng như kẻ gieo tính. Làm sao em phân biệt được cái nào là em, cái nào là cái nó rèn?”
“Em không phân biệt được.” Tần Mạc nói thẳng. “Anh cũng không. Không ai phân biệt được cái mình là bao nhiêu phần do trời sinh, bao nhiêu phần mình chọn. Cái đó không phải câu hỏi của riêng em — nó là câu hỏi của mọi kẻ từng sống. Ai cũng được ‘gieo’ bởi cái gì đó: cha mẹ, thời thế, cái tông môn mình lớn lên. Không ai tự làm ra mình từ hư không. Cái làm em là em không phải chuyện em có được gieo hay không — mà chuyện em làm gì với cái được gieo ấy.” Cậu nắm chặt hòn sỏi trong tay, cái vật vô dụng một đứa trẻ cho, như để tự nhắc mình đang nói về cái gì. “Kẻ gieo mầm muốn một cái chìa thiết tha. Nó gieo được cái thiết tha. Nhưng em cầm cái thiết tha ấy đi thương một thằng nghèo rớt, đi muốn một cái bếp tầm thường, đi che ba trăm hồn lạ khi em đã vỡ tan. Nó có muốn em làm mấy cái đó không? Không. Nó muốn một cái chìa, không phải một người con gái nấu cháo. Mỗi cái tầm thường em muốn là một cái em cãi lại thiết kế của nó. Em không phải cái chìa nó rèn hỏng. Em là cái chìa mọc chân, bỏ ổ khóa mà đi tìm một cái bếp.”
Nàng bật cười giữa tiếng khóc — cái cười cậu nợ nàng từ cái mảnh đã mất, giờ trả lại được một phần. Cái chìa mọc chân. Nàng lặp, khẽ. Anh đúng là cái đứa nói mấy câu ngốc nghếch mà cứu được người.
Trong ngực cậu, Tô Vãn lặng đi rất lâu. Rồi — và Tần Mạc cảm được nó rõ như cảm một mặt trời mọc — cái mảnh đen, cái mầm cổ hơn nàng, đổi. Nó không còn đen. Khi nhập vào giữa mười tám mảnh cộng cái cốt, được bao quanh bởi cái ấm của những mảnh đã biết yêu, đã biết che kẻ yếu, đã biết cười trong mưa — cái mầm câm lặng bốn tỉ năm ấy lần đầu nhận một cái ánh. Không phải cái ánh nó tự có. Cái ánh nàng cho nó.
Anh vừa làm gì vậy? Nàng thì thào, kinh ngạc.
“Anh không làm gì.” Cậu nói. “Em làm. Cái mầm ấy được gieo để làm chìa, lạnh, câm, chờ. Em vừa cho nó cái nó chưa từng có trong bốn tỉ năm: em nhận nó là một phần của em, cái phần đã yêu, đã cười, đã muốn một cái bếp. Em không để nó là cái chìa của kẻ gieo mầm. Em biến nó thành một mảnh của một người con gái biết yêu. Em vừa cãi lại cái đứa gieo mầm ngay trong lòng cái mầm nó gieo.”
Mười chín mảnh, giờ, cộng cái cốt. Và cái mầm cổ ấy không giống mười tám mảnh trước — nó không thêm cho nàng một ký ức hay một nét mặt, mà thêm một cái sâu: như thể nàng, vốn là một dòng suối, giờ được nối với cái mạch ngầm nuôi cả dòng suối ấy. Tần Mạc cảm cái sâu ấy dội qua ngực mình, một cái cổ kính, một cái đã đợi bốn tỉ năm, giờ lần đầu được một bàn tay ấm chạm vào và gọi là “của em”.
Và với cái mầm cổ ấy về, được nàng thu nhận thay vì để nó là chìa, Tô Vãn — cái bóng — hiện ra dưới đáy vực, đậm hơn bao giờ hết, gần đặc. Dưới cái ánh xám nhờ của vực, cái bóng nàng lại là cái sáng duy nhất — không phải cái sáng chói, mà cái sáng ấm của một ngọn đèn trong một căn nhà, thứ ánh mà cả cái vực nuốt-sáng bốn tỉ năm chưa từng chứa. Nàng nhìn cậu, mắt ướt, và nàng nói cái nàng chưa từng nói chắc tới thế:
Em về được rồi. Em thấy đường về rồi. Không phải đường lên khỏi cái vực — cái đó anh cõng em lên. Mà đường về thành em. Suốt trăm chặng, em sợ ghép lại em thì thành một cái chìa cho kẻ xấu. Giờ em hết sợ. Vì em vừa cầm cái mầm-chìa cổ nhất, đen nhất, và em biến được nó thành em. Nếu em làm được thế với cái mảnh nguy nhất, thì tám mươi mốt mảnh còn lại — chúng chỉ là em, chờ về. Anh nhặt nốt em đi. Em không còn là một cái chìa chờ được lắp. Em là một người con gái đang về nhà.
Chu Bình, trên lưng cậu, không nghe được Tô Vãn, nhưng gã thấy bạn mình quỳ dưới đáy vực rất lâu, ôm ngực, rồi đứng dậy với một cái gì đổi trên mặt. “Ngươi lấy được cái mảnh dưới đáy rồi hả.” Gã hỏi khẽ. “Rồi.” Tần Mạc nói. “Và anh vừa biết một chuyện lớn, Chu Bình. Lớn hơn cả cái đói, cả các tầng trời. Anh sẽ kể ông nghe khi lên tới ánh sáng. Không phải ở đây. Cái ở đây không nên nghe những chuyện của người sống.” Gã Dược phong gật, không hỏi thêm — gã đã học đủ để biết khi nào cái im lặng là đúng.
Tần Mạc đứng dậy dưới đáy vực, cõng Chu Bình, một hòn sỏi trong tay, mười chín mảnh cộng cái cốt trong ngực, và cậu quay về phía cái chấm sáng xa tít trên cao — cái vòng Trạm giữ, cái miệng đường, cái lối lên. Cái vực dỗ cậu ở lại lần cuối, khẽ, mỏi mệt: ngươi biết cái cửa rồi. Ngươi biết cả vũ trụ này chỉ là cái máy rèn một cái chìa. Biết thế rồi mà còn leo lên làm gì? Nằm xuống đây, quên nó đi. Nhưng cậu không buồn đáp. Vì cậu vừa cho nàng cái mầm-chìa một cái ánh, và cái ánh ấy trả lời cái vực thay cậu: một kẻ biết cả vũ trụ là cái máy rèn chìa, mà vẫn leo lên để đưa người mình thương về một cái bếp, là một kẻ cái vực không hiểu nổi, nên không dỗ nổi.
Cậu bước lên bậc đầu tiên của con đường về, và cái ấm trong ngực cậu — mười chín mảnh, một cái mầm vừa được cho ánh — sáng đủ để, lần đầu trong bốn tỉ năm, cái vực quanh cậu lùi lại một bước. Cậu leo, chậm, cõng một kẻ chân gãy, về phía cái chấm sáng; và sau lưng cậu, ở đáy cùng, cái chỗ trũng nơi cái mầm từng nằm giờ trống — lần đầu từ trước khi có trời đất, cái vực thiếu mất cái hạt giống kẻ-gieo-mầm đã gieo. Ván cờ bốn tỉ năm vừa mất một quân, và nó mất vào tay kẻ ít ai ngờ nhất: không phải một vị thần, mà một đứa từng quét sân, nhặt chim non, và không bao giờ học được cách thôi thương.
Rất xa trên các tầng trời, ở một chỗ Tần Mạc chưa thấy, một đóa sen lạnh dừng bước giữa đường. Nó vừa cảm thấy một cái gì — cái mầm dưới đáy, cái chìa nó chờ gom, vừa đổi. Vừa có một cái ánh không nên có. Và lần đầu trong cuộc gom góp lạnh lùng của mình, cái đóa sen ấy thấy một thứ nó chưa từng phải tính tới: cái chìa nó cần đang bị một kẻ khác biến thành một người. Nó quay mặt về phía cái vực xa, và trong cái lặng của nó có một quyết định mới — rằng đã tới lúc nó thôi đi vòng nhặt mảnh, và tới thẳng chỗ kẻ đang cõng cái chìa của nó lên khỏi đáy.