Bài 11: Module và thư viện chuẩn trong Python

Bài 10 bạn đã biết lưu dữ liệu ra file. Nhưng bạn không cần tự viết mọi thứ từ đầu: Python đi kèm một thư viện chuẩn khổng lồ — những module làm sẵn cho toán học, số ngẫu nhiên, ngày giờ và rất nhiều việc khác. Bài này dạy cách import và dùng module có sẵn, rồi tự tách code của bạn thành module riêng để tái dùng. Đây là bước giúp chương trình gọn gàng và mạnh mẽ hơn nhiều.

⏱️ Cách học bài này (~30 phút): đọc cách import + 3 module hữu ích (12’), tự gõ và chạy bài thực hành (12’), xem lỗi thường gặp (3’), tự kiểm + lưu code mang về (3’).

Mục tiêu bài học

Sau bài này bạn sẽ:

• Hiểu module và thư viện chuẩn là gì.
• Import theo hai cách (import math và from math import …).
• Dùng 3 module hữu ích: math, random, datetime.
• Tự tạo module riêng để tái dùng code.

Nội dung: module và thư viện chuẩn

1. Import một module

import math

print(math.sqrt(16))      # 4.0  — căn bậc hai
print(round(math.pi, 2))  # 3.14 — số pi

import math nạp cả module; khi dùng, ghi math. phía trước để biết hàm đến từ đâu.

2. Chỉ lấy thứ cần (from … import …)

from math import sqrt, pi

print(sqrt(25))       # 5.0  — dùng thẳng, không cần math.
print(round(pi, 2))   # 3.14

Cách này gõ ngắn hơn nhưng khó biết hàm từ đâu ra. Người mới nên ưu tiên import math cho rõ ràng.

3. random — số & lựa chọn ngẫu nhiên

import random

print(random.randint(1, 6))              # số nguyên ngẫu nhiên 1..6 (như xúc xắc)
print(random.choice(["táo", "cam", "lê"]))  # chọn ngẫu nhiên 1 phần tử

4. datetime — ngày giờ

from datetime import date

hom_nay = date.today()
print(hom_nay)          # ví dụ: 2026-07-29
print(hom_nay.year)     # chỉ lấy năm

Code mẫu có chú thích: chương trình tung xúc xắc

Dùng random làm trò tung xúc xắc và datetime ghi thời điểm chơi:

import random
from datetime import date

so = random.randint(1, 6)          # tung xúc xắc: 1..6
print(f"Bạn tung được: {so}")

if so == 6:
    print("Tuyệt! Điểm cao nhất 🎉")
else:
    print("Thử lại lần sau nhé.")

print(f"Ngày chơi: {date.today()}")  # ghi lại ngày hôm nay

Mấu chốt: random.randint(1, 6) cho số ngẫu nhiên bao gồm cả 1 và 6; date.today() trả về ngày hiện tại.

Bài thực hành code (tự gõ)

Bài 1 — math: in ra căn bậc hai của 144 và số pi làm tròn 3 chữ số thập phân.

Bài 2 — random: viết chương trình “oẳn tù tì”: máy random.choice(["búa", "kéo", "bao"]) và in ra lựa chọn của máy.

Bài 3 — datetime: in ra ngày hôm nay và riêng con số năm hiện tại.

Lỗi thường gặp & cách sửa

• ModuleNotFoundError → gõ sai tên module, hoặc module đó không thuộc thư viện chuẩn (phải cài thêm). math/random/datetime đều có sẵn.
• Quên tiền tố math. khi dùng import math → gọi sqrt(16) sẽ lỗi; phải là math.sqrt(16) (hoặc dùng from math import sqrt).
• random.randint(1, 6) tưởng không có số 6 → thực ra randint bao gồm cả hai đầu, tức có cả 1 và 6.
• Đặt tên file trùng tên module (ví dụ lưu file là random.py) → Python nạp nhầm file của bạn. Đừng đặt tên file trùng tên module chuẩn.

💾 Mang về — tự tạo module riêng

Tách các hàm hay dùng vào một file, rồi import ở file khác (cùng thư mục):

# tienich.py  — module của bạn
import math   # import đặt ở ĐẦU file (thói quen chuẩn)

def chao(ten):
    return f"Xin chào, {ten}!"

def dien_tich_hinh_tron(ban_kinh):
    return round(math.pi * ban_kinh ** 2, 2)

# main.py  — dùng module vừa tạo
import tienich

print(tienich.chao("Lan"))                 # Xin chào, Lan!
print(tienich.dien_tich_hinh_tron(5))      # 78.54

Thuật ngữ chốt

Thuật ngữ	Giải thích ngắn
module	Một file .py chứa sẵn hàm/biến để tái dùng
thư viện chuẩn	Bộ module có sẵn khi cài Python
import x	Nạp cả module, dùng x.ham()
from x import y	Lấy riêng y, dùng thẳng y()
math	Module toán học (sqrt, pi…)
random	Module số/lựa chọn ngẫu nhiên
datetime	Module ngày giờ (date.today…)

Tự kiểm tra & lời giải

1. import math rồi gọi căn bậc hai của 9 viết thế nào? (Đáp án: math.sqrt(9))
2. random.randint(1, 6) có thể ra số 6 không? (Đáp án: Có — randint bao gồm cả hai đầu)
3. Lấy ngày hôm nay dùng gì? (Đáp án: date.today() sau khi from datetime import date)

Lời giải Bài thực hành:

# Bài 1
import math
print(math.sqrt(144))          # 12.0
print(round(math.pi, 3))       # 3.142

# Bài 2
import random
print("Máy chọn:", random.choice(["búa", "kéo", "bao"]))

# Bài 3
from datetime import date
hom_nay = date.today()
print(hom_nay)
print("Năm:", hom_nay.year)

Ghi nhớ nhanh

• module = file .py tái dùng; thư viện chuẩn = có sẵn, chỉ cần import.
• import math → gọi math.sqrt(...); from math import sqrt → gọi thẳng sqrt(...).
• Ba module hữu ích ngay: math (toán), random (ngẫu nhiên), datetime (ngày giờ).
• Đừng đặt tên file trùng tên module chuẩn (vd random.py).

👉 Bài tập về nhà: viết chương trình “chọn món ăn hôm nay” — dùng random.choice để chọn ngẫu nhiên từ danh sách món ăn của bạn, và date.today() in kèm ngày. Bài tiếp theo trong series: Bài 12 — Lập trình hướng đối tượng cơ bản (class) (sắp đăng).